Ψυχολογία: Η επιστήμη της Συμπεριφοράς

Ψυχολογία: Η επιστήμη της Συμπεριφοράς

pexels-kat-wilcox-923657
Τζούλια Δέμου

Τζούλια Δέμου

Η εκπαίδευση δεξιοτήτων στην κοινότητα

Μια αγαπημένη συνήθεια όλων μας αποτελεί η συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα εκτός του σπιτιού μας, στην κοινότητα. Ποιος δεν απολαμβάνει να πίνει καφέ με την παρέα του ή να περνάει χρόνο ψωνίζοντας σε ένα αγαπημένο κατάστημα; Ωστόσο, μάλλον θα έχει πέσει στην αντίληψή σας ότι μια συγκεκριμένη ομάδα ατόμων είναι συνήθως απούσα από αυτές τις δραστηριότητες. Αυτή η ομάδα απαρτίζεται από άτομα με ειδικές ανάγκες, όπως επί παραδείγματι, άτομα στο φάσμα του αυτισμού.

Τα άτομα αυτά, συχνά, δε μετέχουν σε δραστηριότητες της κοινότητας, καθώς υπολείπονται των απαραίτητων δεξιοτήτων ώστε να δρουν με ασφάλεια και αυτονομία σε αυτό το περιβάλλον. Καθώς η εκπαίδευση αυτών των ζωτικών δεξιοτήτων στο μη δομημένο περιβάλλον της κοινότητας είναι ιδιαίτερα κοστοβόρα (όσον αφορά στο χρόνο, τα χρήματα και το βαθμό επικινδυνότητας) σπάνια αυτές συμπεριλαμβάνονται στη στοχοθεσία των περιστατικών. Εντούτοις, η εφαρμοσμένη ανάλυση της συμπεριφοράς (ABA) έχει τα εφόδια ώστε να καταστήσει εφικτή αυτήν την εκπαίδευση.

 

διαμορφώνουμε μια αρχική ανάλυση της κάθε αλυσίδας/συμπεριφοράς (task analysis)

 

Η ανάλυση του έργου (task analysis)

Τώρα, ίσως να αναρωτηθείτε εύλογα “ωραίο όλο αυτό στη θεωρία, αλλά τι γίνεται στην πράξη;”. Αρχικά, εντοπίζονται οι βασικές δραστηριότητες και συμπεριφορές που εκδηλώνουν τα περισσότερα τυπικά άτομα των αντίστοιχων ηλικιακών ομάδων. Μερικά παραδείγματα είναι τα εξής: ένα χαλαρό περπάτημα ακολουθώντας τους κανόνες οδικής κυκλοφορίας, η έκδοση εισιτηρίου και η ασφαλή χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς, το παιχνίδι με συνομηλίκους σε ένα πάρκο, μια παραγγελία σε ένα self-service κατάστημα, και πολλά άλλα. Αφού επιλεχθούν κάποιες βασικές αλυσίδες συμπεριφορών που είναι χρήσιμες για το άτομο, στη συνέχεια καταγράφονται τα επιμέρους βήματα που αυτές περιλαμβάνουν. Πώς τα βρίσκουμε αυτά; Απλούστατα, παρακολουθώντας ένα βιρτουόζο στην πράξη, παρατηρώντας τον ίδιο μας τον εαυτό να τις εκτελεί ή ανατρέχοντας σε σχετική βιβλιογραφία.

Συνυπολογίζοντας τις τρέχουσες δεξιότητες, το ιστορικό και τη μοναδικότητα του εκάστοτε ατόμου, διαμορφώνουμε μια αρχική ανάλυση της κάθε αλυσίδας/συμπεριφοράς (task analysis). Το επόμενο βήμα είναι η παρατήρηση του ατόμου επί τω έργω. Με άλλα λόγια, αξιολογούμε το πως εκτελεί το ίδιο το άτομο τη συμπεριφορά – στόχο. Στην αξιολόγησή μας, μπορούμε να είμαστε σχετικά αυστηροί ή κάπως πιο χαλαροί. Για παράδειγμα, σε περίπτωση που ο εκπαιδευόμενός μας «κολλήσει» σε κάποιο αρχικό βήμα, μπορούμε να θεωρήσουμε πως ολόκληρη η αλυσίδα από εκεί και κάτω εκτελέστηκε λανθασμένα (single opportunity). Από την άλλη πλευρά, έχουμε την επιλογή να σκοράρουμε + ή – σε κάθε βήμα, ανάλογα με την επιτυχία του ατόμου (multiple opportunity). Το ποια μέθοδο αξιολόγησης θα επιλέξουμε καθορίζεται με βάση τις ανάγκες μας. Η πρώτη μέθοδος είναι πιο σύντομη, ωστόσο η δεύτερη μέθοδος είναι πιο αντιπροσωπευτική της εικόνας του ατόμου, και έτσι μπορεί να διαμορφωθεί ένα πιο εξατομικευμένο και αποτελεσματικό πλάνο παρέμβασης. Στην πορεία, αναδιαμορφώνουμε την ανάλυση έργου βάση των νέων δεδομένων μας.

 

Το πλάνο παρέμβασης

Και με τα δεδομένα τι κάνουμε; Βεβαίως, τα οπτικοποιούμε (δηλ. τα μεταφέρουμε σε γράφημα), για να έχουμε μια ξεκάθαρη εικόνα και ταυτόχρονα ένα διαπιστευτήριο της πορείας του εκπαιδευόμενού μας. Εξετάζοντας τα ακατέργαστα δεδομένα (raw data) και το γράφημα, σχεδιάζουμε και το πλάνο παρέμβασης. Ένα πλάνο παρέμβασης περιλαμβάνει:

α) τη μέθοδο διδασκαλίας (αυτή καθορίζεται ανάλογα με την υπάρχουσα βιβλιογραφία, τις ανάγκες του ατόμου, τις τρέχουσες δεξιότητές του, κλπ.)

β) το πλαίσιο που θα διδαχθεί η δεξιότητα (πχ. η παιδική χαρά, το σούπερ-μάρκετ, κλπ.)

γ) το τελικό κριτήριο επιτυχίας (δηλ. πότε θεωρούμε πως πετύχαμε το στόχο μας)

δ) το πώς και πότε θα δρομολογηθεί η γενίκευση και συντήρηση της δεξιότητας (πχ. αν το άτομο διδάχτηκε τη διεξιότητα στην παιδική χαρα, θα μπορέσει να τη γενικεύσει στο σχολείο;)

ε) ένα αδρό σχέδιο για το πώς θα αντιμετωπιστεί κάποια τυχόν ανεπιθύμητη εξέλιξη

 

τα δεδομένα είναι πολύ σημαντικά, καθότι μας επιτρέπουν να βλέπουμε την πορεία της εκπαίδευσής μας

 

Σύνοψη και συμπεράσματα

Καταλήγοντας, σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι μια εμπειρικά τεκμηριωμένη παρέμβαση όπως η παραπάνω, δε σημαίνει πως είναι προκάτ ή πως δε θα τροποποιηθεί κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας. Αντιθέτως, η πορεία του εκπαιδευόμενου και οι δεξιότητές του αξιολογούνται συνεχώς με βάση τα δεδομένα. Όσο το πλάνο κυλάει ομαλά, τόσο το καλύτερο. Ωστόσο, καλό θα ήταν να υπάρχει ένα προκαθορισμένο χρονικό όριο, που αν το υπερβούμε και δεν έχουμε σημειώσει την αναμενόμενη πρόοδο, χρειάζεται να αναδιαμορφώσουμε το πλάνο μας.

Στο παρόν άρθρο, ρίξαμε μια πρώτη ματιά στην εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων σε άτομα με ειδικές ανάγκες ή νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Είδαμε πως, αρχικά, εντοπίζονται οι δραστηριότητες υπό διδασκαλία τις οποίες και «σπάμε» σε μικρότερα βήματα. Στη συνέχεια, αξιολογούμε το τρέχον ρεπερτόριο συμπεριφοράς του εκπαιδευόμενου και διδάσκουμε τις απαιτούμενες δεξιότητες. Τα δεδομένα είναι πολύ σημαντικά, καθότι μας επιτρέπουν να βλέπουμε την πορεία της εκπαίδευσής μας και να την αλλάξουμε αν υπάρχει ανάγκη. Σε επόμενο άρθρο, θα εντρυφήσουμε περισσότερο στις μεθόδους και τα βοηθήματα που συναντώνται συχνότερα στη διδασκαλία των κοινοτικών δεξιοτήτων.

Κοινοποιηση

Share on facebook
Share on linkedin
Share on email

Διαβάστε Ακόμα

Αθηνά Δεσύπρη

Τελικά ποιον ωφελεί η παράλληλη στήριξη;

Ο θεσμός της παράλληλης στήριξης δομήθηκε με γνώμονα το όφελος των παιδιών και των εφήβων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Ωστόσο, φαίνεται πως αυτές οι διαδικασίες ωφελούν πολλά περισσότερα άτομα, όπως τους δασκάλους, τα υπόλοιπα παιδιά και εν γένει το κοινωνικό σύνολο.

Στέφανος Διάκος

Δημιουργικότητα: μια παρεξηγημένη έννοια στην Ειδική Αγωγή

Συχνά υπάρχει η παρανόηση πως τα παιδιά με ειδικές δυσκολίες και διαταραχές δεν είναι δημιουργικά. Αυτό πηγάζει εν μέρει από μια λανθασμένη αντίληψη για τη δημιουργικότητα. Διαβάστε μια επιστημονική ανάλυση περί δημιουργικότητας, μεταβλητότητας και ειδικής αγωγής.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *