Menu Close

Διαχείριση τάξης: Π.Ε.Σ. το κι έγινε!

Έχετε ποτέ αναρωτηθεί ως εκπαιδευτικοί πως θα μπορούσατε να αντικαταστήσετε τον παραδοσιακό πίνακα των «Κανόνων της Τάξης» σας με κάποιο πιο αποτελεσματικό; Χρησιμοποιώντας τις αρχές της επιστήμης της Εφαρμοσμένης Ανάλυσης Συμπεριφοράς (ABA), η διαχείριση της τάξης, η τήρηση των κανόνων και η διαμόρφωση ακαδημαϊκών στόχων, μπορεί να γίνει παιχνιδάκι για σας και για τους μαθητές σας.

Στο «Παιχνίδι της Επιθυμητής Συμπεριφοράς» (ή Π.Ε.Σ.) η εκδήλωση της συμπεριφοράς-στόχου στο κατάλληλο πλαίσιο, ενισχύεται για τον κάθε μαθητή ξεχωριστά, αλλά και για το σύνολο της ομάδας, χρησιμοποιώντας τη συνάρτηση Πλαίσιο – Δράση – Συνέπεια (Antecedent – Behavior – Consequence). Σύμφωνα με το ABC, διαμορφώνουμε τις συνθήκες έτσι ώστε η συμπεριφορά-στόχος να εκδηλώνεται και να ενισχύεται εντός ενός συγκεκριμένου πλαισίου. Οι μαθητές που εκδηλώνουν τη συμπεριφορά-στόχο κερδίζουν πόντους, οι οποίοι καταγράφονται σε έναν πίνακα, και εξαργυρώνουν τους πόντους τους κερδίζοντας υλικούς ενισχυτές και αγαπημένες δραστηριότητες (π.χ. αυτοκόλλητα, μολύβια, πρόσβαση σε ένα επιτραπέζιο ή κινητικό παιχνίδι). Παράλληλα με τη συμπεριφορά-στόχο,  ενισχύουμε κι ακαδημαϊκούς στόχους. Πώς γίνεται αυτό;

αυτό που κάναμε στη συνέχεια ήταν να διαμορφώσουμε (shaping) τη συμπεριφορά-στόχο, ενισχύοντάς την

Ξεκινώντας την παρέμβαση

Θα αναφέρω παρακάτω μια παρέμβαση που πραγματοποίησα σε δημόσιο σχολείο Γενικής Εκπαίδευσης της Αθήνας, στην Α’ τάξη Δημοτικού. Η δασκάλα, υπό την εποπτεία μου, επέλεξε ως συμπεριφορά-στόχο το να σηκώνουν το χέρι τα παιδιά πριν πάρουν το λόγο. Πριν περάσουμε στην παρέμβαση, καταγράψαμε με ποια συχνότητα ο κάθε μαθητής εκδήλωνε τη συμπεριφορά-στόχο (baseline). Αυτό που κάναμε στη συνέχεια ήταν να διαμορφώσουμε (shaping) τη συμπεριφορά-στόχο, ενισχύοντάς την κάθε φορά που αυτή εκδηλωνόταν (ΑΑ1 πρόγραμμα ενίσχυσης), με την παροχή αυτοκόλλητων, συνοδευόμενα με «μπράβο!» και την εγγύτητα της δασκάλας. Η διαμόρφωση της συμπεριφοράς-στόχου ξεκίνησε με τη δασκάλα να ρωτά σε καθημερινή βάση τα παιδιά για θέματα που δεν αφορούσαν στο γνωστικό αντικείμενο (πχ. «Ποιο είναι το αγαπημένο σου ζώο;», «Με ποιο άθλημα θα ήθελες να ασχοληθείς;», κλπ.). Αυτό έγινε α) για να αυξηθούν οι πιθανότητες τα παιδιά να σηκώσουν το χέρι και να δώσουν κάποια απάντηση, και β) για την αποφυγή λάθους απάντησης που ενδεχομένως να αποθάρρυνε τα παιδιά.

Κι αν έχουμε ανεπιθύμητες συμπεριφορές;

Σε αυτό το σημείο, η δασκάλα κι εγώ λάβαμε μέτρα για τη διόρθωση ανεπιθύμητων συμπεριφορών. Συγκεκριμένα, κάθε φορά που πεταγόταν ένας μαθητής χωρίς να σηκώσει το χέρι, αποφεύγαμε να δίνουμε ενίσχυση, του θυμίζαμε πως πρέπει να σηκώνει το χέρι του και του ζητούσαμε να μας μιμηθεί (modeling). Στο τέλος της ημέρας, ο κάθε μαθητής που εκδήλωνε τη συμπεριφορά-στόχο σε ποσοστό 80% (δηλαδή, αν ήθελε να πάρει το λόγο μέσα στη μέρα 10 φορές, θα έπρεπε τουλάχιστον τις 8 να σηκώνει το χέρι του), κέρδιζε ένα κόκκινο αστεράκι. Αν στο τέλος της εβδομάδας είχε κερδίσει 5 κόκκινα αστεράκια, είχε πρόσβαση στο καλάθι με τους υλικούς ενισχυτές. Κάτι ακόμα που έχει μεγάλη σημασία για τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, ήταν πως, με την αύξηση της συχνότητας της εκδήλωσης της συμπεριφοράς-στόχου, σταδιακά εξαλείφθηκαν κι ανεπιθύμητες λεκτικές συμπεριφορές της δασκάλας έναντι των μαθητών (πχ. «Δεν σου είπα σηκώνουμε το χέρι; Πάλι τα ίδια;»).

ο κάθε μαθητής κατάφερε να βελτιώσει τη συμπεριφορά-στόχο σε ποσοστά από 80% μέχρι και 100%

Ακαδημαϊκοί στόχοι

Παράλληλα με το σήκωμα του χεριού, η δασκάλα είχε θέσει κι έναν ακαδημαϊκό στόχο: την αντιγραφή της ορθογραφίας. Αν ο μαθητής αντέγραφε καθημερινά την ορθογραφία του, κέρδιζε ένα μπλε αστεράκι. Ανάλογα με το πόσα μπλε αστεράκια συγκέντρωνε, είχε πρόσβαση σε ενισχυτές που με ολοένα και μεγαλύτερη αξία, δηλαδή σε πιο ενισχυτικά για το παιδί αντικείμενα. Η επιλογή του ακαδημαϊκού στόχου έγινε σύμφωνα με το γνωστικό επίπεδο της τάξη. Συγκεκριμένα, η τάξη ήταν πολύ ανομοιογενής γνωστικά και πολιτισμικά, καθώς υπήρχαν πολλά δίγλωσσα ή και τρίγλωσσα παιδιά. Επιλέξαμε την αντιγραφή της ορθογραφίας (φυσικά, μπορούν να επιλεγούν πάνω από ένας ακαδημαϊκοί στόχοι) επειδή θέλαμε να δημιουργήσουμε συνθήκες επιτυχίας σε όλα τα παιδιά. Με άλλα λόγια, επιλέγουμε ένα στόχο που ξέρουμε ότι θα μπορέσουν όλοι οι μαθητές μας να ανταπεξέλθουν.

Τελικά…

Στο τέλος κάθε βδομάδας, οι μαθητές μετρούσαν τους πόνους τους κι έπαιρναν τους ενισχυτές τους. Σε έναν πίνακα με τα ονόματα των παιδιών και τις ημέρες που είχε αναρτηθεί σε τοίχο της τάξης, κάναμε την καταγραφή με τα αστεράκια, μπλε και κόκκινα. Παράλληλα, γινόταν καταγραφή των πόντων στο σύνολο, πόσους παραπάνω συγκέντρωναν την κάθε βδομάδα ως ομάδα, δίνοντας ως ενίσχυση πρόσβαση σε ένα αγαπημένο παιχνίδι όλης της τάξης. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως ο κάθε μαθητής κατάφερε να βελτιώσει τη συμπεριφορά-στόχο σε ποσοστά από 80% μέχρι και 100%! Σημαντικό ρόλο στην επιτυχία μας έπαιξε το γεγονός ότι οι ενισχυτές που χρησιμοποιήθηκαν στο καλάθι ήταν πολύ επιθυμητοί για το κάθε παιδί (είχε προηγηθεί αξιολόγηση ενισχυτών).

Η παρέμβαση που περιγράψαμε παραπάνω, μπορεί να πραγματοποιηθεί σε όλες τις βαθμίδες και τάξεις, κάνοντας τις απαραίτητες προσαρμογές. Οι συμπεριφορές-στόχοι, οι ενισχυτές καθώς και οι ακαδημαϊκοί στόχοι, θα πρέπει να είναι ανάλογοι των δεξιοτήτων και του επιπέδου των μαθητών. Για παράδειγμα, δεν θα είχε νόημα να δίνουμε παιχνίδια σε έναν μαθητή Λυκείου, αλλά να επιλέγουμε ενισχυτές πιο ταιριαστούς με την ηλικία του. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην παραπάνω παρέμβαση δεν χρησιμοποιήθηκε τιμωρία (πχ. φωνές, απειλές, time out, κτλ.), γεγονός που έκανε τη διαδικασία πιο ευχάριστη για όλους μας.

Διαβάστε Ακόμη:

Σχολιάστε