Ψυχολογία: Η επιστήμη της Συμπεριφοράς

Ψυχολογία: Η επιστήμη της Συμπεριφοράς

pexels-engin-akyurt-1458826
Γιάννης Μπαμπαλούκας

Γιάννης Μπαμπαλούκας

Κατάθλιψη: πως θεμελιώνεται και πως μπορείτε να την αντιμετωπίσετε

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, η κατάθλιψη εμφανίζεται σε ένα ποσοστό 3.4% στο γενικό πληθυσμό. Με άλλα λόγια, από τους 100 ανθρώπους που συναντάς, 3 ή και περισσότεροι βρίσκονται σε μια καταθλιπτική κατάσταση.

Η “κατάθλιψη” δεν είναι μια οντότητα που κατοικοεδρεύει μέσα μας. Είναι η ονομασία μιας γενικευμένης κατάστασης, που χαρακτηρίζεται από ένα σύνολο συναισθημάτων, σκέψεων και συμπεριφορών. Το καταθλιπτικό άτομο, συχνά βιώνει εξαιρετικά αρνητικά συναισθήματα που έχουν γενικευτεί σε όλη την καθημερινότητά του. Τείνει να κάνει δυσάρεστες, καταστροφικές ή και αυτοκτονικές σκέψεις. Τείνει να απέχει από δραστηριότητες που απολάμβανε παλιότερα, οι ρυθμοί του έχουν μειωθεί, ενώ συχνά αμελεί να φροντίζει τον εαυτό του.

 

Πως θεμελιώνεται η κατάθλιψη

Για ακόμα μια φορά, η κατάθλιψη δεν είναι μια οντότητα που κατοικεί εντός μας. Πρόκειται για μια περίπλοκη ψυχολογική κατάσταση, για ένα σύνολο σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών. Χωρίς να παραγνωρίζουμε το ρόλο γενετικών παραγόντων, η καταθλιπτική κατάσταση θεμελιώνεται σε μεγάλο βαθμό από ένα γενικευμένο ιστορικό τραυματικών εμπειριών στη διάρκεια της ζωής μας. Με άλλα λόγια, ένα άτομο που βιώνει δυσάρεστα, τιμωρητικά, τραυματικά γεγονότα σε πολλά πλαίσια (πχ στο γάμο, στην εργασία, στις παρέες), είναι πιθανό να αναπτύξει σκέψεις, συναισθήματα και δράσεις που μπορούν να χαρακτηριστούν ως καταθλιπτικές.

 

οι καταθλιπτικές σκέψεις και συμπεριφορές της, αποτελούν σε μεγάλο βαθμό δράσεις αποφυγής τραυματικών εμπειριών

 

Φανταστείτε μια γυναίκα που, ως παιδί, οι γονείς της ήταν ιδιαίτερα τιμωρητικοί έως και κακοποιητικοί. Ήδη από νωρίς, σκέψεις αναξιότητας και αρνητικά συναισθήματα είναι κυρίαρχα στη ζωή της. Η ίδια, συνήθιζε να κλείνεται στο δωμάτιο και στον εαυτό της με τις ώρες, για να αποφύγει την τόσο δυσάρεστη επαφή με τους γονείς της. Ίσως παντρεύτηκε νωρίς, και πάλι σε μια προσπάθεια να γλιτώσει. Ωστόσο ο άντρας της την κακομεταχειρίζεται και η ίδια βρίσκεται παγιδευμένη σ’ ένα φαύλο κύκλο. Σαν να μην έφτανε αυτό, βιώνει σεξουαλική παρενόχληση από ένα συνάδελφό της στη δουλειά. Η ίδια, σκέφτεται τα προβλήματά της όλη μέρα, προσπαθώντας να βρει μια λύση – αλλά μάταια. Τα ευχάριστα γεγονότα στη ζωή της είναι ελάχιστα κι εκείνη δε μπορεί να τα χαρεί. Τα τραυματικά γεγονότα είναι παντού, και θέλει τόση προσπάθεια, κόπο και κόστος να τα αντιμετωπίσει – αν καταφέρνει να τα αντιμετωπίζει.

Το αποτέλεσμα: κλείνεται μες στο σπίτι, χάνεται σε αρνητικές σκέψεις, δε βρίσκει πια πουθενά χαρά. Οι καταθλιπτικές σκέψεις και συμπεριφορές της, αποτελούν σε μεγάλο βαθμό δράσεις αποφυγής των τραυματικών εμπειριών στη ζωή της. Σε δεύτερο επίπεδο, στο βαθμό που λείπουν οι ευχάριστες εμπειρίες, απουσιάζει και η ενεργητική συμπεριφορά προς αυτές.

 

Συνοπτικά, η καταθλιπτική κατάσταση:

  • Αποτελεί σκέψεις και συμπεριφορές αποφυγής τιμωρητικών/τραυματικών εμπειριών
  • Είναι μια παθητική κατάσταση που θεμελιώνεται εν μέρει από την απουσία ευχάριστων/ενισχυτικών εμπειριών
  • Χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά αρνητικά συναισθήματα, που είναι αποτέλεσμα των τραυματικών γεγονότων και της απουσίας ενίσχυσης

 

Η αντιμετώπιση της κατάθλιψης

Μια επιστημονική ανάλυση και μια καλή ερμηνεία της κατάθλιψης, αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο στην αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης. Αν η κατάθλιψη οφείλεται εν πολλοίς σε παρουσία τραυματικών γεγονότων και σε απουσία ευχάριστων εμπειριών, ο ρόλος του θεραπευτή είναι α) να βοηθήσει το θεραπευόμενο να αναγνωρίσει τους παράγοντες που θεμελίωσαν τα προβλήματά του, και β) να δουλέψουν μαζί για την αλλαγή της κατάστασης.

Πράγματι, θεραπείες όπως η Συμπεριφορική Κινητοποίηση (Behavioral Activation), η ACT (Acceptance and Commitment Therapy), τα παραδοσιακά CBT (Cognitive Behavioral Therapy) πακέτα, και άλλες, αποτελούν την αιχμή του δόρατος των εμπειρικά τεκμηριωμένων ψυχοθεραπειών για την κατάθλιψη.

 

στη συνέχεια, θα συνεργάζονταν για να ανακαλύψουν τις πραγματικές επιθυμίες, τους ενισχυτές και τους στόχους ζωής της

 

Κοινή πρακτική των παραπάνω θεραπειών η προσπάθεια να φέρουν και πάλι το καταθλιπτικό άτομο σε επαφή με ευχάριστες, ενισχυτικές εμπειρίες. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από μια σειρά παρεμβάσεων όπως η χρήση ημερολογίου δραστηριοτήτων, η αξιολόγηση των στόχων και ενισχυτών του, η στοχοθεσία προς την κατεύθυνση αυτή, η εκπαίδευση δεξιοτήτων που ίσως δεν κατέχει το άτομο, η αλλαγή ή αποδοχή των δυσλειτουργικών του σκέψεων, οι ασκήσεις χαλάρωσης, και πολλά άλλα. Με τον τρόπο αυτό, ο θεραπευόμενος έρχεται και πάλι σε επαφή με ευχάριστες δραστηριότητες, και σταδιακά αλλάζει τη συμπεριφορά του από παθητική σε ολοένα και πιο ενεργητική.

 

Και λίγο πιο συγκεκριμένα…

Η γυναίκα στο παράδειγμά μας και ένας θεραπευτής συμπεριφοράς, θα ανίχνευαν για αρχή τις ευχάριστες δραστηριότητες που εκείνη ήδη κάνει – και οι οποίες, δυστυχώς, θα ήταν πολύ περιορισμένες. Στη συνέχεια, θα συνεργάζονταν για να ανακαλύψουν τις πραγματικές επιθυμίες, τους ενισχυτές και τους στόχους ζωής της: μια υγιής σχέση, ο χορός, το νοιάξιμο για τους φίλους, η φροντίδα για τον εαυτό της, κλπ. Μικροί στόχοι θα έμπαιναν στην αρχή, σε συνάφεια με τους παραπάνω στόχους και ενισχυτές. Με την επιτυχία κάθε στόχου, ερχόμαστε όλο και πιο κοντά στην αλλαγή της κατάστασης. Σιγά σιγά, ολοένα και περισσότερη ενίσχυση μπαίνει στη ζωή της, ενώ η ίδια μαθαίνει να τερματίζει πιο αποτελεσματικά τα αρνητικά γεγονότα που συμβαίνουν γύρω της. Ολοένα και μεγαλύτεροι στόχοι μπαίνουν στο τραπέζι, προς την κατεύθυνση μιας ζωής που αξίζει να τη ζει κανείς.

Και πάλι: η κατάθλιψη αποτελεί ένα γενικευμένο σύνολο σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών με κοινά χαρακτηριστικά. Η κατάσταση αυτή θεμελιώνεται τόσο από την απουσία ενίσχυσης όσο και από έναν κατακλυσμό τραυματικών εμπειριών. Ο ρόλος του θεραπευτή, είναι να συμβάλλει ώστε να αποκατασταθεί η τάξη. Ο θεραπευόμενος, καλείται να μπει και πάλι στις ράγες, να πάρει ξανά το τιμόνι της ζωής του. Να έρθει και πάλι σε επαφή με τη ζωή που θα ήθελε να ζει, να γίνει και πάλι ο άνθρωπος που θα ήθελε να είναι.

 

 

Πηγές

Kanter, J. W., Busch, A. M., Weeks, C. E., & Landes, S. J. (2008). The nature of clinical depression: Symptoms, syndromes, and behavior analysis. The Behavior Analyst, 31(1), 1–21.

Kanter, J. W., Manos, R. C., Bowe, W. M., Baruch, D. E., Busch, A. M., & Rusch, L. C. (2010). What is behavioral activation?: A review of the empirical literature. Clinical Psychology Review, 30(6), 608–620.

Ferster, C. B. (1973). A functional analysis of depression. American Psychologist, 28(10), 857–870.

 

Κοινοποιηση

Share on facebook
Share on linkedin
Share on email

Διαβάστε Ακόμα

Έφη Ορκοπούλου

Να είστε επικίνδυνοι

Πολλοί θεωρούν πως η ψυχοθεραπεία έχει ως πραγματικό στόχο να μας βοηθήσει να είμαστε πάντα χαρούμενοι, γαλήνιοι και πράοι. Όμως, πιστεύω πως ο κύριος ρόλος της είναι να μας βοηθήσει, κατά μία έννοια, να γίνουμε “επικίνδυνοι”.

Γιάννης Μπαμπαλούκας

Η θεραπεία Συμπεριφορικής Κινητοποίησης για την Κατάθλιψη

Η Συμπεριφορική Κινητοποίηση είναι μια ιδιαίτερα αποτελεσματική θεραπεία, ισοδύναμη με τις πιο δημοφιλείς σύγχρονες θεραπείες, όπως η ολοκληρωμένη CBT. Πηγάζει από τις θεωρίες της επιστήμης της συμπεριφοράς για το ρόλο των τραυματικών γεγονότων στη θεμελίωση της κατάθλιψης, καθώς και για την αξία της ενίσχυσης στην αντιμετώπισή της.

Γιάννης Μπαμπαλούκας

Η εποικοδομηστική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Βασική αρχή της οπτικής αυτής είναι πως ο θεραπευόμενος δουλεύει μαζί με το θεραπευτή, όχι για να απαλλαγεί από τις προβληματικές δράσεις, σκέψεις και συναισθήματά του, αλλά για να επιδιώξει τη ζωή που θέλει να ζήσει.

Γιάννης Μπαμπαλούκας

Ρίχνοντας άγκυρα στην καταιγίδα

Κάποιες φορές βρισκόμαστε μέσα σε μία καταιγίδα από σκέψεις και συναισθήματα. Διαβάστε για μια πρακτική και evidence-based τεχνική που μπορείτε να εφαρμόζετε στον εαυτό σας σε τέτοιες καταστάσεις.

One Response

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *