Menu Close

Η θεραπεία Συμπεριφορικής Κινητοποίησης για την Κατάθλιψη

Η κατάθλιψη αποτελεί μια κοινή και δύσκολη ψυχολογική κατάσταση. Χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα αρνητικά συναισθήματα, απώλεια ενδιαφέροντος για διάφορες δραστηριότητες, μείωση της ενεργητικότητας, διατάραξη του ύπνου και της όρεξης, κλπ. Με άλλα λόγια, η κατάθλιψη, είναι ένα σύνολο σκέψεων, συμπεριφορών και συναισθημάτων με κοινό χαρακτηριστικό τη μείωση της γενικότερης λειτουργικότητας του ατόμου.

Διαβάστε εδώ πως θεμελιώνεται η κατάθλιψη

Ένα πλήθος ερευνών, καθώς και η κλινική πρακτική, έχουν φανερώσει πως οι καταθλιπτικές σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές θεμελιώνονται από ένα ιστορικό “πλούσιο” σε τραυματικές εμπειρίες. Συστηματικό bullying, γονική κακοποίηση ή παραμέληση, σεξουαλική παρενόχληση, εργασιακή εκμετάλλευση, αλλά και πιο “ήπια” τιμωρητικά γεγονότα μπορούν να θεμελιώσουν μια καταθλιπτική κατάσταση.

Σύμφωνα με τις θεωρίες που πηγάζουν από την επιστήμη της συμπεριφοράς, οι καταθλιπτικές συμπεριφορές, σκέψεις και συναισθήματα:

  • Αποτελούν μια παθητική κατάσταση που έχει θεμελιωθεί από έναν κατακλυσμό τραυματικών εμπειριών
  • Λειτουργούν ως δράσεις αποφυγής νέων τραυματικών εμπειριών
  • Εμφανίζονται όταν υπάρχει γενικευμένη απουσία ευχάριστων/ενισχυτικών γεγονότων στη ζωή του ατόμου ή όταν εκείνο δεν κατέχει τα απαιτούμενα skill για να τα αποκτήσει

Η Συμπεριφορική Κινητοποίηση

Η θεραπεία Συμπεριφορικής Κινητοποίησης (Behavioral Activation) αποτελεί ένα ισχυρό όπλο στα χέρια των θεραπευτών που προσπαθούν να πετύχουν μια σημαντική βελτίωση στις ζωές των θεραπευόμενών τους. Η θεραπεία αυτή, προτάθηκε από τον Peter Lewinsohn στα ‘70. Βασικό συστατικό της πιο απλής μορφής της, η ανίχνευση ευχάριστων/ενισχυτικών δραστηριοτήτων και η στοχοθεσία για την εκτέλεσή τους. Όσο απλοϊκή κι αν ακούγεται μια τέτοιου είδους παρέμβαση, τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Τον αρχικό ενθουσιασμό, ωστόσο, διαδέχτηκε γρήγορα μια περίοδος λήθης για τη θεραπεία και η απορρόφησή της από τη CBT (Cognitive Behavioral Therapy). Πλέον, η Συμπεριφορική Κινητοποίηση χρησιμοποιούνται από κοινού με διάφορες γνωσιακές τεχνικές προσανατολισμένες  στην αλλαγή των δυσλειτουργικών σκέψεων.

η καταγραφή και αξιολόγηση των στόχων και ενισχυτών του θεραπευόμενου, αποτελούν την πεμπτουσία της Συμπεριφορικής Κινητοποίησης

Ώσπου, το 1996, μια σημαντική έρευνα (Jacobson et al. 1996) ήρθε για να ταράξει τα νερά, δείχνοντας πως η Συμπεριφορική Κινητοποίηση ήταν εξίσου αποτελεσματική με το ολοκληρωμένο CBT πακέτο. Επιπλέον, η Συμπεριφορική Κινητοποίηση από μόνη της, βρέθηκε πως μεταβάλλει τις δυσλειτουργικές σκέψεις σε αντίστοιχο βαθμό με τη γνωσιακή θεραπεία. Με άλλα λόγια, αν κανείς αρχίσει να συμμετέχει σε ευχάριστες δραστηριότητες, που δίνουν αξία και νόημα στη ζωή του, θα δει να αλλάζει τόσο η συμπεριφορά και το συναίσθημα, όσο και οι αρνητικές του σκέψεις.

Η Συμπεριφορική Κινητοποίηση στην πράξη

Στη θεραπεία Συμπεριφορικής Κινητοποίησης, χρησιμοποιούνται μια σειρά από τεχνικές, που όλες προσανατολίζονται στην επιδίωξη ενισχυτικών δραστηριοτήτων. Μεταξύ άλλων, οι πιο κοινές παρεμβάσεις είναι οι εξής:

Ημερολόγιο δραστηριοτήτων

Ο θεραπευόμενος, καλείται να συμπληρώσει ένα ημερολόγιο με τα πράγματα που κάνει μέσα στη μέρα. Στη συνέχεια, βαθμολογεί τα συναισθήματα που αυτές οι δραστηριότητες του προκαλούν. Το ημερολόγιο αποτελεί, για αρχή, μια μέθοδο αξιολόγησης της κατάστασης, καθώς και ένα baseline, που θα φανερώσει αργότερα αν η θεραπεία πέτυχε ή όχι. Ωστόσο, είναι και ένα καλό εργαλείο παρέμβασης, καθώς ο θεραπευόμενος αρχίζει σταδιακά να συνδέει συγκεκριμένες δραστηριότητες με ευχάριστα συναισθήματα. Αυτό θα συμβάλλει στην τάση του να επιδιώκει όλο και πιο συχνά τις δραστηριότητες αυτές.

Αξιολόγηση στόχων και ενισχυτών

Θεραπευτής και θεραπευόμενος, καλούνται να καταγράψουν τα πράγματα που ο δεύτερος θα ήθελε να έχει πιο συχνά στη ζωή του. Σε πλαίσια όπως η σχέση, οι παρέες, η εργασία, ο ελεύθερος χρόνος, κλπ., τι θα έδινε ευχαρίστηση στο θεραπευόμενο; Ποιο είδος συμπεριφοράς θα προωθούσε τη ζωή που θα ήθελε να ζει; Πως θα δρούσε σ’ αυτά τα πλαίσια ο άνθρωπος που θα ήθελε να ήταν. Η καταγραφή και αξιολόγηση των στόχων και ενισχυτών του θεραπευόμενου, αποτελούν την πεμπτουσία της Συμπεριφορικής Κινητοποίησης, καθώς όλες οι υπόλοιπες τεχνικές προσανατολίζονται σε αυτή την κατεύθυνση.

Στοχοθεσία

Το επόμενο βήμα είναι η συμφωνία και δέσμευση σε δράσεις προς την κατεύθυνση των στόχων/ενισχυτών του θεραπευόμενου. Οι στόχοι που μπαίνουν είναι ενημερωμένοι από την τρέχουσα κατάσταση. Για παράδειγμα, για ένα άτομο που κάθεται όλη την ημέρα στο σπίτι, βλέποντας τηλεόραση και παραμελώντας τον εαυτό του, ακόμα και ένα μπάνιο ή μια σύντομη βόλτα είναι σημαντικά βήματα. Οι στόχοι είναι για αρχή απλοί και σχετικά εύκολα επιτεύξιμοι, κάτι που θα ενισχύσει τις συμπεριφορές του ατόμου και θα του δώσει μια αίσθηση επιτυχίας. Η στοχοθεσία γίνεται ολοένα και πιο συστηματική, η απαίτηση των στόχων ολοένα και ανεβαίνει.

Εκπαίδευση δεξιοτήτων και ασκήσεις χαλάρωσης

Όπως έχουμε συζητήσει παραπάνω, είναι συχνό φαινόμενο ένα άτομο να μην κατέχει τις δεξιότητες για να κατακτήσει ένα στόχο. Οι κοινωνικές δεξιότητες, η σωστή γονική συμπεριφορά, το φλερτ, και άλλα, δεν είναι καθόλου δεδομένα skill για πολλούς από εμάς. Επίσης, πολλοί βλέπουμε τους εαυτούς μας να καταβάλλονται από άγχος και να δυσκολεύονται να τα καταφέρουν σε μια κατάσταση. Θεραπευτής και θεραπευόμενος, μπορούν να κάνουν μια μικρή εκπαίδευση στις απαραίτητες δεξιότητες, ένα παίξιμο ρόλων, διάφορες ασκήσεις χαλάρωσης, προγραμματισμό για επίλυση προβλημάτων, και πολλά άλλα.

Συνοψίζοντας

Συνοψίζοντας, η Συμπεριφορική Κινητοποίηση είναι μια ιδιαίτερα αποτελεσματική θεραπεία, ισοδύναμη με τις πιο δημοφιλείς σύγχρονες θεραπείες, όπως η ολοκληρωμένη CBT. Η Συμπεριφορική Κινητοποίηση πηγάζει από τις θεωρίες της επιστήμης της συμπεριφοράς για το ρόλο των τραυματικών γεγονότων στη θεμελίωση της κατάθλιψης, καθώς και για την αξία της ενίσχυσης στην αντιμετώπισή της. Κοινές πρακτικές της θεραπείας αποτελούν το ημερολόγιο δραστηριοτήτων, η ανίχνευση στόχων/ενισχυτών, η στοχοθεσία, η εκπαίδευση δεξιοτήτων και οι ασκήσεις χαλάρωσης.

Ασφαλώς, όπως κάθε θεραπεία, έτσι και η Συμπεριφορική Κινητοποίηση έχει περιορισμούς και μπορεί να βελτιωθεί περαιτέρω. Περισσότερη έρευνα θα φωτίσει καλύτερα την αποτελεσματικότητα και τα αδύναμα σημεία της, και θα μας φέρει ένα βήμα πιο κοντά στην κατανόηση και αντιμετώπιση των καταθλιπτικών συναισθημάτων, σκέψεων και συμπεριφορών.

 

Πηγές

Φουντουλάκης, Ε., Ευθυμίου, Κ. (2015). Θεραπευτικά Προγράμματα Συμπεριφορικής Κινητοποίησης (Behavioral Activation, BA) για την Αντιμετώπιση της Κατάθλιψης: Νεότερες Εξελίξεις και Προοπτικές. Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Έρευνα και Θεραπεία, 1, 81-93.

Jacobson, N. S., Dobson, K. S., Truax, P. A., Addis, M. E., Koerner, K., Gollan, J. K., Gortner, E., & Prince, S. E. (1996). A component analysis of cognitive-behavioral treatment for depression. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 64(2), 295–304.

Kanter, J. W., Manos, R. C., Bowe, W. M., Baruch, D. E., Busch, A. M., & Rusch, L. C. (2010). What is behavioral activation?: A review of the empirical literature. Clinical Psychology Review, 30(6), 608–620.

Lewinsohn, P. M. (1974). A behavioral approach to depression. In R. J. Friedman & M. M. Katz (Eds.), The psychology of depression: Contemporary theory and research. John Wiley & Sons.

Διαβάστε Ακόμη:

Σχολιάστε